1. روستاگل
  2. /
  3. نشو و نما

انجیل

2022 Mar

انجیل

درخت انجیلی Parrotia persica درخت انجیلی، گونه اندمیک جنگل‌های شمال ایران و بخش‌هایی از کشور آذربایجان، از بازماندگان دوره عصر یخبندان است. این درخت به ‌عنوان ذخیره ژنتیکی شناخته می شود؛ به این معنا که درخت انجیلی توانسته است در این عرض جغرافیایی جان سالم به در برده و از ارزش بالایی برای حفاظت برخوردار است

درخت انجیلی

Parrotia persica

درخت انجیلی، گونه اندمیک جنگل‌های شمال ایران و بخش‌هایی از کشور آذربایجان، از بازماندگان دوره عصر یخبندان است. این درخت به ‌عنوان ذخیره ژنتیکی شناخته می شود؛ به این معنا که درخت انجیلی توانسته است در این عرض جغرافیایی جان سالم به در برده و از ارزش بالایی برای حفاظت برخوردار است. درخت انجیلی، یکی از عناصر‌ کم‌نظیر گیاهی باقی‌مانده از دوران سوم زمین شناسی از حدود ۶۵ میلیون سال پیش تاکنون است و فسیل زنده به حساب می‌آید. در دوران عظیم عصر یخبندان گونه‌های مختلفی از عناصر رویشی منقرض شدند؛ در این دوران یخ‌ها به بخش‌هایی از جنگل‌های شمال ایران (اراضی جلگه‌ای سواحل دریای خزر تا ارسباران) نرسید. به این جنگل‌‌های نجات‌یافته، جنگل‌های حوزه هیرکانی می‌گویند که در سال ۲۰۱۹ به عنوان میراث جهانی به ثبت یونسکو نیز رسید. در این حوزه گونه‌های رویشی مختلفی وجود دارد که درخت انجیلی یکی از آنهاست.

این درخت در نقاط مختلف شمال کشور به نام‌های گوناگون خوانده می‌شود که می‌توان به “توتوی” درگیلان، “انجیلی” در نور، کجور و گرگان، “تفی” در گرگان و توالش، “سرآغاجی و دمیر آغاجی” در بین ترک زبانان آستارا، توالش و مینودشت، “انجول” در بین فارسی زبانان مینودشت اشاره کرد.

درخت توتوی

 

چوب انجیلی بسیار سخت است و از این نظر در زبان‌های خارجی به چوب آهن معروف است. نام ترکی این درخت نیز، “دمیر آقاجی” هم معنا با نام انگلیسی به معنای چوب آهن است. خوشبختانه سختی زیاد این چوب سبب شده تا مناسب استفاده صنعتی نباشد و همین موضوع موجب حفظ و گسترش آن شده است.

معرفی درخت

درخت انجیلی یا درخت آهن گیاهی بومی ایران و متعلق به خانواده اَنجیلیان Hamamelidaceae است. این درخت با میزان رشد آهسته و تدریجی می‌تواند تا ارتفاع ۲۵ متر رشد کند. چوب درخت اَنجیلی بسیار سخت و محکم است. تنه درخت آن به راحتی آتش نمی گیرد، با تبر و اره بریده نمی شود و میخ در آن فرو نمی رود لذا قطع کردن آن بسیار دشوار است. همین مستحکم بودن باعث شده در گذشته از چوب درخت انجیلی برای ساختن پایه پل ها و تونل ها استفاده شود.

میوه فندقه مانند درخت آهن از نوع کپسولی و قهوه‌ای رنگ است. گل‌های بهاری و کوچک این درخت با پرچم‌های متراکم و قرمز رنگ هستند. ساقه‌های قهوه‌ای تا خاکستری رنگ این درخت قدرت جوش خوردن بالایی دارد و تنه‌های درخت زمانی که بر روی هم قرار گیرند، به راحتی به یکدیگر جوش می‌خورند و اشکال زیبایی را به وجود می‌آورند. اين مسئله باعث مي‌شود که شاخ و برگ‌هاي انجيلي در جنگل به صورت شبکه‌ای حيرت انگيز در بيايند و اشکال عجيب و موهوم و ترسناکي ايجاد کنند که گاهي درباره آن افسانه‌هايي هم گفته و شنيده مي‌شود. قابليت جوش خوردن به طراحان اين امکان را مي‌دهد که با استفاده از اين درخت به اشکال هنري زيبايي دست پيدا کنند. به دليل فراواني در ايران و رنگ‌هاي متنوع در پاييز، گونه‌اي بسيار مناسب براي استفاده در بوستان‌هاي جنگلي است و چشم اندازهاي بسيار زيبايي در فصول مختلف سال ايجاد مي‌کند. برخلاف بسیاری از درختان تنه این درخت استوانه ای شکل نیست. پوست این درخت جداشونده و خالدار است. برگ‌های بیضی شکل درخت آهن با طول حدود ۱۲ سانتیمتر، در جوانی به رنگ بنفش مایل به قرمز و در پاییز به رنگ های زرد، نارنجی و قرمز و در تابستان به رنگ سبز تیره و درخشان درمی‌آیند. این تنوع رنگ با ایجاد مناظر زیبا، بیش‌ترین توجه را به خود جلب می‌کند. از این نظر درخت انجیلی برای ایجاد فضای سبز بسیار مناسب است. لازم به ذکر است که ریشه و برگ‌های این درخت خاصیت دارویی دارد.

درخت انجیری روستاگل

 

درخت انجیلی

 

 

کشت و پرورش گیاه

درخت انجیلی محیط‌هایی با نور فراوان و آب و هوای مرطوب و معتدل را می‌پسندد. این درخت در ارتفاعات پایین‌دست جنگل‌های شمال ایران، حاشیه دریای خزر، سوادکوه، کلاردشت و مازندران رشد می‌کند. این گونه از نظر تعداد ۱۰.۵۴ درصد و از نظر حجم ۵.۴۴ درصد از جنگل‌های هیرکانی را به خود اختصاص داده است. ویژگی‌های تزئینی انجیلی سبب شده است که در پارک‌ها، برای باغسازی، حاشیه خیابان‌ها و در طراحی منظر به کار رود .گفتنی است که این درخت تا حدی در برابر سرما و برف و بوران مقاومت دارد. دمای مناسب برای رشد این درخت در حدود ۱۸ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد است.

روستاگل انجیری

روستاگل انجیری

آبیاری

این درخت مقاومت بالایی در برابر خشکسالی دارد. البته این در شرایطی است که محیط نگهداری گیاه رطوبت بالایی داشته باشد. هر چه از میزان رطوبت کاسته شود، گیاه به آب بیش‌تری احتیاج دارد. به طور معمول آبیاری این گیاه باید زمانی انجام شود که خاک کاملاً خشک شده باشد. نهال این گیاه برای رشد به آبیاری بیش‌تری احتیاج دارد.

نور

درخت انجیلی زمانی که در محلی با آفتاب کامل قرار بگیرد، رشد خوبی خواهد داشت. البته این درخت در نیم سایه هم رشد می‌کند ولی در آفتاب کامل رشد بهتری خواهد داشت. زمانی که درخت آهن در سایه قرار گیرد برگ های آن به احتمال زیاد رنگ‌های پاییزی می‌گیرند.

خاک

درخت آهن می‌تواند در خاک‌های رسی، شنی و لومی رشد و پرورش یابد. مشروط براینکه خاک دارای زهکشی خوبی باشد. همچنین این درخت می‌تواندPH  ۵ تا ۸ یا به عبارتی دیگر خاک‌های اسیدی تا قلیایی را تحمل کند. اگرچه این درخت قادر به سازگاری با طیف گسترده‌ای از شرایط خاک است، اما بهترین نتیجه هنگامی حاصل می‌شود که در خاک اسیدی کاشته شود. خاک لومی، حاصلخیز و غنی با زهکشی مناسب برای این گیاه پیشنهاد می‌شود.

درخت انجیری

نحوه تکثیر و کاشت

درخت آهن از طریق کاشت بذر یا قلمه زدن تکثیر می‌شود. تکثیر این گیاه از طریق قلمه چوب نرم بسیار متداول است. برای این کار باید قلمه‌هایی به طول ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر از درخت جدا و در خاک مناسب ریشه‌دار شود. بعد از اینکه ارتفاع نهال به یک متر رسید، می‌توان نهال را در باغ و یا باغچه کاشت. آفت یا بیماری نگران کننده‌ای درخت آهن را تهدید نمی‌کند. انجیلی مقاومت بالایی در برابر آفت‌ها، بیماری، خشکسالی، باد و حتی آلودگی دارد. با این حال آفت برگ خوار می‌تواند به برخی از گونه های انجیلی صدمه وارد کند. همچنین در بعضی از گونه‌ها سرخشکیدگی مشاهده می‌شود.

به طور کلی هر چند که این گونه به لحاظ پراکنش در شرایط مساعدی به سر می‌برد، اما برخی از مشخصه‌های ساختاری توده‌های انجیلی می‌تواند آن را به راحتی در بین گونه‌های در معرض انقراض قرار دهد. چوب انجیلی در کارخانه‌های تخته فیبر به کار می‌رود و فیبر بسیار با ارزشی تولید می‌کند. متاسفانه قطع بی‌رویه، تخریب رویشگاه و عدم توجه مناسب به این گونه از نظر صنعتی، این گنجینه گرانسنگ اکولوژیکی را در معرض خطر فرسایش ژنتیکی قرار داده است. یقیناً با آگاهی از نیاز اکولوژیک و تنوع ژنتیکی این گونه، حفاظت، مدیریت توسعه این گونه با ارزش، اصولی‌تر انجام می‌پذیرد و از طرفی به دلایلی چون ارزش زیاد اکولوژیکی این گونه، در معرض خطر بودن و اندمیک بودن آن در جنگل‌های هیرکانی باید مطالعه‌هایی جامع در مورد آن صورت گیرد.

نویسنده: فرناز جمالی

 

 

 

 

 

دیدگاه ها
درج دیدگاه